071.nl – De Leidse regio

De handelsweg naar Kennemerland (kuststrook van Haarlem tot Alkmaar) liep langs de wetering en er was dan ook een brug nodig voor dit verkeer. Deze brug was niet alleen voor de graaf, die er tol hief, van belang, ook de Rijnlandse dorpen hadden er belang bij. Het is daarom mogelijk dat deze brug ook zijn steentje heeft bijgedragen tot de stadswording van Leiden. Om nog even op de Leidse Burcht terug te komen: aanvankelijk was de burcht niets anders dan een door palissaden omgeven hoogte, die pas later door een brede stenen muur werd omgeven. Voorts dienen we op te merken dat de burcht aanvankelijk buiten het grondgebied van de stad lag. Concluderend kunnen we stellen dat Leiden door zijn gunstige ligging aan waterwegen en door de aanwezigheid van een burcht in de omgeving en zijn handelsfunctie (Kennemerland!) kon uitgroeien tot stad.

Leiden is ontstaan als een boerendorp op een economisch gunstige plaats. Al in 777 wordt melding gemaakt van boerenbewoning. Het is waarschijnlijk dat omstreeks 1000 Leiden een behoorlijk dorp moet zijn geweest en het is dan ook niet verwonderlijk dat we in een geschrift uit 1083 lezen over ‘Villa Leithen’. Leiden heeft zijn wording tot stad evenwel aan de Burcht te danken. En daarom moeten we ook de wording van dit bouwwerk opnemen, willen we meer inzicht krijgen in de geschiedenis van Leiden. Geografisch bezien is de Burcht op zo’n uitstekend gebied gebouwd dat het duidelijk is dat het uit een oogpunt van handelsbelangen en macht is gebouwd. Als we de geschiedenis van dr. P.J. Blok er op nalezen, zou de Vikinger Harold de burcht hebben opgericht. Dr. Blok dateert de Burcht rond 900. Moderne archeologische schattingen liggen gemiddeld rond 1150. In elk geval kunnen we met zekerheid zeggen dat de graven van Holland zich aan het begin van de 10e eeuw in Leiden vestigden en dat zij hun residentie hadden in het Gravenhof. Na het verdrijven van de Noorse vorst Harold zou de Burcht in handen zijn gevallen van de graaf die een burggraaf aanstelde.

In de maanden juli en augustus kunt u kennismaken met de historische vaarwegen van Zuid-Holland. Groene Hart Cruises vaart dan weer de mooiste routes over de Zuid-Hollandse wateren. Elke maandag kunt u vanuit de haven van Leiden naar Katwijk vertrekken, elke vrijdag naar de Wierickerschans. Dinsdag, woensdag en donderdag wordt vertrokken vanaf de Zijldijk in Leiderdorp. Op dinsdag is er een tocht naar Haarlem, waar men een mooie stadswandeling kan maken. Voor meer informatie: Groene Hart Cruises Leiderdorp, tel: 071-5413183 of www.partyboot.nl

Er is 125.000 euro beschikbaar gesteld voor een grondige restauratie van de Doelenpoort aan de Leidse Groenhazengracht. De Doelenpoort gaf in het verleden toegang tot de Sint Joris- en Sebastiaansdoelen, een oefenterrein voor Leidse schutterijen. De poort is in 1645 ontworpen door Arent van ’s-Gravesande. Schutterijen waren gewapende burgers die in oorlogstijd een rol speelden bij de verdediging van de stad. Ook waren ze actief bij het handhaven van de openbare orde.

Dit jaar staan de Open Monumentendagen op 11 en 12 september a.s. in het teken van de 19e eeuw. Dertig Leidse monumenten zullen dan geopend zijn voor het publiek. De 19e eeuw was de eeuw van de industriele revolutie. Het was ook een eeuw van ontdekkingen en uitvindingen. Die vonden hun weerslag tevens in de architectuur. Er is een wandel- en fietsroute tijdens de dagen. Ook zijn er speciale programma’s voor kinderen. Zie voor meer informatie: www.openmonumentendagenleiden.nl

Kunstenaar Rob van Hoek exposeert tot en met zondag 11 juli zijn schilderijen in galerie Het Oude Raadhuis in Warmond. Tien jaar geleden exposeerde hij er ook al. Het cultuurlandschap is zijn grootste bron van inspiratie. Zie voor meer informatie ook: www.robvanhoek.com

De oude theorie dat Leiden een Romeinse legerplaats zou zijn geweest doet geen opgeld meer. Lugdunum Batavorum heeft ergens in de buurt van Katwijk gelegen, maar kan men zeker niet met Leiden identificeren. Vondsten hebben aangetoond dat Romeinen nabij Leiden zijn geweest, maar gezien het feit dat maar zeer weinig is gevonden dat op Romeinse bewoning duidt, moeten we vaststellen dat Leiden geen Romeinse nederzetting vormde. Direct aansluitend op deze mogelijke verklaringen voor de ontstaansgeschiedenis van de stad moeten we een ander belangrijk feit vermelden en dat is de vermelding van ‘Leithen’ op oude inventarislijsten van de Utrechtse St. Maartenskerk uit de jaren 777 en 866. Deze kerk had namelijk een aantal boerderijen in bezit die samen bekend stonden als ‘Die Leithen’. Niet alleen de Utrechtse kerk had bezittingen in deze omgeving. De graven van Holland hadden ook landerijen in de nabije omgeving van Leiden. Dit blijkt uit de giften die de graven deden aan de Abdij van Egmond. Enkele van die landgoederen waren: Lopsen, Roomburg, Swieten en Boshuizen.

Leiden is vanouds een stad van migranten. Voor wie nu meer wil weten over migratiegeschiedenis in het algemeen en migratie naar Leiden in het bijzonder is er de website www.5eeuwenmigratie.nl. Naar schatting 98% van de Nederlanders heeft buitenlandse voorouders. In een stad als Leiden waren in de periode 1580-1700 migranten in de meerderheid. Zij droegen veel bij aan de economische opbloei van de stad.

Talrijke theorieen zijn er in de loop der tijden in omloop gebracht over de oorsprong van de stad. Laten we deze theorieen eens bespreken en daarna bekijken welke we als meest geloofwaardig kunnen beschouwen. In de eerste plaats is er een theorie die zegt dat de naam Leiden is afgeleid van het Germaanse woord ‘Hlitha’ voor helling. Oude schrijfwijzen voor Leiden uit de 9e eeuw zouden hierop kunnen wijzen: Legihan of Legtan. Inderdaad is bekend dat de linker Rijnoever, waar we de kern van Leiden moeten zoeken een verhoogd gebied te zien gaf: een helling dus. Men neemt echter aan dat dit gebied kunstmatig is opgeworpen. Romeinen zouden hier aan het werk geweest zijn in verband met wegen-/dijkaanleg. Een andere theorie zegt dat de naam Leiden, vroeger geschreven als Leithen, niets anders betekent dan ‘aan de wateren.’ Deze wateren zouden dan de Rijn, Vliet en Mare zijn. Een nuance van deze theorie komt hier op neer: Leiden betekent: aan het water. Met dat water wordt de Marne of Maerne bedoeld. Een wetering tussen het Leidsche meer en de Rijn: de huidige Mare.

Leiden heeft sinds haar ontstaan enorme ontwikkelingen doorgemaakt. Haar geschiedenis is lang en interessant en gaat terug tot ongeveer 900. De stad groeide met de jaren, niet alleen in grootte maar ook in cultureel en economisch opzicht. Het meest bekend is de stad misschien wel door haar rol die ze speelde in de 80-jarige oorlog. Nog ieder jaar wordt op 3 oktober het Leids ontzet gevierd. En dat is een feest met een meer dan 400 jaar oude traditie. Als beloning voor haar moedig gedrag ontving de stad een hogeschool die als oudste van het land bekend staat. Helaas is de stad gedurende de laatste decennia nogal in verval geraakt, mede door de wegtrekkende industrie, voornamelijk textielindustrie. Maar dat verval is tot staan gekomen en er is de laatste tijd veel gerenoveerd en gebouwd in de stad. Van de textielindustrie heeft Leiden in de 17e eeuw rijkelijk geprofiteerd. Vele historische gebouwen heeft Leiden te danken aan de gelden die werden verdiend in de lakennijverheid: het Waaggebouw uit 1657, de Marekerk uit 1640 en de Lakenhal uit 1639. Dit is een greep uit de rijke collectie historische gebouwen die Leiden uit haar bloeitijd bezit. Leiden staat ook wel bekend als de sleutelstad. Leiden ontleent haar sleutels aan een schutspatroon. Bij het wapen lezen we: ‘Haec libertatis ergo’ (=dit omwille van de vrijheid) Deze spreuk verscheen gedurende de 80-jarige oorlog op het papieren noodgeld, gemaakt van oude misboeken.